Na de geboorte van een baby is er natuurlijk maar één ding waar je vooral mee bezig bent: je pasgeboren kindje. Maar na de geboorte komt er nog iets ter wereld waar je misschien nog niet zo over hebt nagedacht: de placenta.
In het ziekenhuis wordt de placenta meestal beschouwd als iets dat na de geboorte wordt weggegooid. Toch kiezen steeds meer ouders ervoor om er op een bijzondere manier bij stil te staan. Ze begraven de placenta, planten er een boom mee, bewaren een afdruk of maken er een persoonlijk geboorteritueel van.
En eigenlijk is dat helemaal niet zo nieuw. In verschillende culturen over de hele wereld heeft de placenta al eeuwenlang een bijzondere betekenis.
Dus: wat kun je eigenlijk doen met een placenta? En welke bijzondere tradities bestaan er in andere landen en culturen?
Waarom is de placenta bijzonder?
De placenta heeft tijdens de zwangerschap een belangrijke functie. Via de placenta krijgt de baby onder andere zuurstof en voedingsstoffen en worden afvalstoffen afgevoerd. Na de geboorte is de placenta niet meer nodig voor de baby. Maar juist omdat de placenta zo’n belangrijke rol heeft gespeeld tijdens de zwangerschap, geven sommige ouders er symbolisch graag een tweede betekenis aan.
In verschillende culturen wordt de placenta bijvoorbeeld gezien als een verbinding tussen moeder, kind en de aarde. Een overzicht van onderzoek naar placenta-tradities wereldwijd laat zien dat vooral het begraven van de placenta en het maken van herinneringsobjecten in verschillende culturen betekenisvolle rituelen zijn.
1. De placenta begraven
Een van de bekendste manieren om iets bijzonders met de placenta te doen, is hem begraven. Dat kan bijvoorbeeld in de eigen tuin, op een plek die belangrijk is voor de familie of op een andere betekenisvolle plaats.
Voor sommige ouders staat het begraven voor het afsluiten van de zwangerschap en het begin van een nieuwe levensfase. De placenta wordt letterlijk teruggegeven aan de aarde.
Je kunt van het begraven zelf een klein ritueel maken. Denk aan:
- samen een mooie plek uitzoeken;
- een korte tekst of wens voor je baby uitspreken;
- een bijzondere steen op de plek leggen;
- de naam en geboortedatum van je baby erbij bewaren;
- familie erbij betrekken;
- een boom, struik of plant op de plek zetten.
Het hoeft helemaal niet groot of officieel te zijn. Juist een eenvoudig moment kan heel waardevol zijn.
Een boom planten bij de placenta
Een bijzonder idee is om de placenta te begraven en daar vervolgens een boom of plant te planten. De boom groeit dan letterlijk mee met je kind. Wanneer je later langs de boom loopt, kun je terugdenken aan de geboorte.
Kies bijvoorbeeld een boom die oud kan worden en ieder voorjaar opnieuw groeit of bloeit. Een fruitboom kan ook mooi zijn: ieder jaar komen er nieuwe bloesems en vruchten. Let er wel op dat je bij het begraven rekening houdt met de plaatselijke regels en met de gezondheid van de bodem en de plant.
2. Een bijzonder geboorteritueel maken
Je hoeft de placenta niet per se jarenlang te bewaren om er een betekenisvol moment van te maken. Je kunt er ook een klein geboorteritueel omheen bedenken.
Bijvoorbeeld: schrijf samen een brief aan je baby waarin je vertelt over de geboorte, jullie wensen voor de toekomst en wat je je kind mee wilt geven. Daarna kan de placenta worden begraven en de brief worden bewaard. Of kies een speciale plek en spreek daar samen een wens uit.
Het mooie is dat je hiermee een eigen familietraditie kunt creëren die later misschien weer wordt doorgegeven.
3. Een placenta-afdruk maken
Een placenta heeft een opvallend patroon van bloedvaten. Wanneer je hem op een bepaalde manier afdrukt, kan er een vorm ontstaan die lijkt op een boom. Dit wordt daarom ook wel een placenta tree of life genoemd.
Je kunt zo’n afdruk bewaren als kunstwerk. Bijvoorbeeld ingelijst met:
Naam van de baby
Geboortedatum
Geboorteplaats
Geboortegewicht
Het resultaat is een heel persoonlijk geboortekunstwerk. Als je hiervoor kiest, is het belangrijk om hygiënisch te werken en de placenta veilig te behandelen. Vraag eventueel je verloskundige of kraamzorg naar de mogelijkheden.
4. De placenta bewaren
Sommige ouders willen de placenta niet begraven, maar tijdelijk bewaren. Dat kan bijvoorbeeld zijn omdat ze later een ritueel willen uitvoeren, omdat ze eerst willen nadenken over wat ze ermee willen doen of omdat de placenta onderdeel wordt van een herinneringsproject. Bespreek vooraf met je verloskundige of ziekenhuis hoe de placenta veilig moet worden meegenomen en bewaard. De placenta is biologisch materiaal en moet hygiënisch worden behandeld.
5. De placenta begraven volgens de Māori-traditie
Een van de mooiste voorbeelden van de symbolische betekenis van de placenta vinden we bij de Māori in Nieuw-Zeeland.
Het Māori-woord voor placenta is whenua. Dat is opvallend, want whenua betekent ook land.
Traditioneel wordt de placenta begraven op een betekenisvolle plek. Daarmee wordt de verbinding tussen het pasgeboren kind en het land benadrukt. De placenta kan worden begraven in een speciaal vat, een zogenoemd ipu whenua, of rechtstreeks in de aarde.
Het gaat daarbij niet simpelweg om het weggooien van de placenta. Het terugbrengen van de whenua naar de aarde heeft binnen de Māori-cultuur een diepe betekenis rondom afkomst, identiteit, geboorte en verbondenheid met het land.
Sommige Māori-families planten op de plek van het begraven ook een boom of plaatsen een ander betekenisvol object.
6. De placenta begraven in Japan
Ook in Japan bestaan historische tradities rondom het begraven van de placenta.
Onderzoek naar placenta-rituelen in het oude Japan laat zien dat de placenta soms in een pot werd geplaatst en vervolgens werd begraven. Er waren verschillende ideeën over de geschikte plek en de symbolische betekenis ervan.
In sommige beschreven tradities werden er voorwerpen bij de placenta geplaatst die aansloten bij het geslacht van het kind, zoals een penseel of inktstok voor een jongen en draad of een naald voor een meisje. De Japanse tradities rond de placenta zijn door de geschiedenis heen veranderd en verschilden per periode en plaats.
7. Cambodja: de placenta begraven
Ook in Cambodja bestaan traditionele gebruiken rondom de placenta.
In sommige Cambodjaanse tradities wordt de placenta zorgvuldig ingepakt en vervolgens begraven. De precieze manier waarop dit gebeurt, kan verschillen per gemeenschap en familie. Het begraven van de placenta kan daarbij worden gezien als een manier om moeder en baby te beschermen en de overgang na de geboorte goed te laten verlopen.
8. Thailand: de placenta in een pot
In bepaalde Thaise tradities wordt de placenta in een pot geplaatst voordat deze wordt begraven. Volgens beschreven tradities kan de pot worden begraven op een gekozen moment en plaats, waarbij ook de boom waaronder de pot wordt begraven betekenis kan hebben.
Het laat mooi zien hoe verschillend het ritueel kan zijn: niet alleen de placenta zelf is belangrijk, maar ook de plek waar deze uiteindelijk wordt begraven.
9. De placenta als verbinding met het land
Het idee dat de placenta een bijzondere verbinding vormt tussen een kind en de aarde komt in meerdere culturen terug. Dat is eigenlijk een prachtig uitgangspunt voor een eigen ritueel.
Je zou bijvoorbeeld een plek kunnen kiezen die belangrijk is voor jullie gezin. Een tuin, een plek waar jullie graag wandelen of een plek waar jullie later vaak terugkomen. De placenta wordt daar begraven en de plek krijgt een persoonlijke betekenis.
Een belangrijk verschil met culturele tradities is natuurlijk dat je een ritueel uit een andere cultuur niet zomaar één-op-één hoeft over te nemen. Je kunt je erdoor laten inspireren en vervolgens iets maken dat past bij je eigen gezin.
10. Een herinneringsdoos maken
Wil je de placenta liever niet begraven, maar spreekt het idee van een geboorteritueel je wel aan?
Maak dan een geboortedoos.
Daarin kun je bijvoorbeeld bewaren:
- het geboortekaartje;
- een ziekenhuisbandje;
- een eerste foto;
- het eerste mutsje;
- een brief aan je baby;
- een afdruk van de handjes en voetjes;
- een foto van de placenta of een placenta-afdruk;
- andere kleine herinneringen aan de geboorte.
Zo wordt de geboorte een tastbare herinnering die je later samen met je kind kunt bekijken.
11. De placenta laten verwerken in een kunstwerk
Een andere mogelijkheid is om de placenta niet zelf te bewaren, maar er een kunstzinnige herinnering van te maken. Denk bijvoorbeeld aan een placenta-afdruk, een illustratie van de placenta of een kunstwerk geïnspireerd op de vorm van de bloedvaten. Je kunt er vervolgens de naam, geboortedatum en een persoonlijke tekst aan toevoegen. Zo wordt iets dat normaal gesproken na de geboorte wordt weggegooid, onderdeel van een blijvende herinnering.
12. Placenta-encapsulatie: populair, maar niet zonder risico
Misschien heb je weleens gehoord van placenta-encapsulatie. Hierbij wordt de placenta verwerkt tot capsules die de moeder na de bevalling kan innemen.
Het idee erachter is dat de placenta bepaalde voedingsstoffen of hormonen zou bevatten die zouden kunnen helpen bij bijvoorbeeld herstel, melkproductie of stemming.
Daarvoor is echter geen overtuigend bewijs. Bovendien kunnen capsules ziekteverwekkers bevatten. De Amerikaanse CDC beschreef bijvoorbeeld een geval waarbij consumptie van besmette placentacapsules mogelijk bijdroeg aan overdracht van groep-B-streptokokken naar een baby.
Daarom is dit geen optie die je zomaar als een onschuldige gezondheidsroutine moet zien. Wil je dit toch overwegen, bespreek het dan eerst met je verloskundige of arts.
13. Wat kun je zelf doen met de placenta?
Als je na de geboorte graag iets bijzonders met de placenta wilt doen, zijn er dus behoorlijk wat mogelijkheden.
Je kunt bijvoorbeeld:
De placenta begraven
Kies een betekenisvolle plek en maak er een klein familiemoment van.
Een boom planten
Laat de boom samen met je kind meegroeien.
Een placenta-afdruk maken
Maak van het bijzondere patroon van de placenta een persoonlijk kunstwerk.
Een geboortedoos maken
Bewaar foto’s, kaartjes en andere herinneringen aan de geboorte.
Een brief schrijven
Schrijf een brief aan je baby over de geboorte en jullie wensen voor de toekomst.
De placenta opeten?
Zou je dat moeten doen? Hier is je antwoord!
Een eigen ritueel bedenken
Maak een moment dat helemaal past bij jullie gezin.
Je laten inspireren door andere culturen
Ontdek welke betekenis de placenta in verschillende culturen heeft en geef daar vervolgens je eigen invulling aan.
De placenta: meer dan alleen ‘iets na de geboorte’
Voor de medische wereld is de placenta na de geboorte in principe niet meer nodig. Maar voor ouders kan de betekenis heel anders zijn.
Het is het orgaan dat hun baby tijdens de zwangerschap heeft gevoed en ondersteund. En in verschillende culturen staat de placenta bovendien symbool voor verbinding, afkomst, bescherming en de band met de aarde.
Of je er nu helemaal niets mee wilt doen, hem laat begraven, er een boom mee plant of een mooie herinnering van maakt: er is geen goede of foute manier om met de placenta om te gaan.
Misschien is het juist mooi om er vóór de geboorte al even over na te denken. Niet omdat je er per se iets bijzonders mee móét doen, maar omdat je na de geboorte dan niet op het laatste moment hoeft te beslissen.
En wie weet ontstaat er wel een nieuwe familietraditie.
Een boom die met je kind meegroeit. Een brief die pas achttien jaar later wordt geopend. Of een klein plekje in de tuin dat voor altijd verbonden blijft met de dag waarop jullie baby werd geboren.
