Soms lijkt het alsof je baby van het ene op het andere moment omslaat. Nog geen tien minuten geleden lag hij vrolijk naar je te lachen en nu huilt hij ontroostbaar. Je hebt hem gevoed, zijn luier is schoon en je kunt eigenlijk niet bedenken wat er aan de hand is. Of misschien merk je dat je baby aan het einde van de dag steeds onrustiger wordt, moeilijk in slaap komt of ineens wegkijkt wanneer je juist gezellig contact probeert te maken.
Als ouder probeer je voortdurend te begrijpen wat je kind nodig heeft. Is hij moe? Heeft hij honger? Heeft hij pijn? Wil hij aandacht? Soms is het antwoord minder voor de hand liggend. Misschien heeft je baby gewoon even genoeg gehad van alles wat er om hem heen gebeurt.
Daar komt prikkelverwerking om de hoek kijken.
Wanneer je begrijpt hoe baby’s en jonge kinderen prikkels ervaren en verwerken, kan dat het ouderschap een stuk makkelijker maken. Niet omdat je dan ineens precies weet waarom je kind huilt of nooit meer hoeft te twijfelen, maar omdat je gedrag anders leert bekijken. In plaats van alleen te denken: Waarom doet mijn baby zo?, kun je jezelf ook afvragen: Wat gebeurt er op dit moment allemaal om hem heen?
Wat is prikkelverwerking eigenlijk?
De hele dag door krijgen we informatie binnen via onze zintuigen. We zien licht en beweging, horen stemmen en geluiden, voelen kleding op onze huid en merken verschillen in temperatuur. Ook geuren, smaken en bewegingen geven voortdurend informatie aan onze hersenen.
Je baby ervaart dat natuurlijk ook. Alleen is alles nog nieuw.
Het geluid van de stofzuiger. Een drukke kamer vol pratende mensen. Het felle licht buiten. Een televisie die aanstaat. Een autorit. Een knuffel. Het gevoel van een schone romper. Een onbekende stem die ineens dichtbij komt.
Al die informatie moet door de hersenen worden verwerkt. Dat proces noemen we prikkelverwerking.
Bij volwassenen gebeurt een groot deel daarvan zonder dat we er bewust bij stilstaan. Je kunt bijvoorbeeld in een café zitten waar meerdere mensen praten en toch proberen je te concentreren op degene tegenover je. Je brein filtert een deel van de informatie en helpt je aandacht te richten.
Bij baby’s en jonge kinderen is die verwerking nog volop in ontwikkeling. Zij moeten niet alleen wennen aan de wereld om hen heen, maar ook nog leren omgaan met alle informatie die binnenkomt. Dat betekent niet dat iedere baby snel overprikkeld raakt of dat prikkels iets negatiefs zijn. Prikkels zijn juist een normaal onderdeel van ontdekken en ontwikkelen. Het gaat er vooral om dat er een balans is tussen nieuwe ervaringen, contact, activiteit en momenten van rust.
Bekijk hier onze ontwikkeling toolkit: Prikkelmoe herkennen om overprikkeling te voorkomen, met werkbladen en oefeningen
Ineens huilen zonder duidelijke reden
Een van de lastigste dingen van het ouderschap is misschien wel dat je baby je niet kan vertellen wat er aan de hand is. Wanneer een baby huilt, ga je automatisch op zoek naar een oorzaak. Honger is vaak snel gecontroleerd. Een vieze luier ook. Maar wat als alles in orde lijkt te zijn en je baby toch onrustig blijft?
Dan kan het helpen om eens terug te kijken naar het afgelopen uur. Zijn jullie op visite geweest? Was er veel geluid? Waren er veel mensen die contact wilden maken? Hebben jullie een drukke wandeling gemaakt of is je baby misschien al langere tijd wakker?
Soms zie je pas achteraf hoeveel er eigenlijk is gebeurd.
Voor een baby kan een gezellig middagje met visite bijvoorbeeld heel veel informatie opleveren. Er zijn verschillende stemmen, gezichten en geuren. Mensen willen misschien even kijken, praten tegen de baby of hem vasthouden. Dat kan allemaal hartstikke leuk zijn, maar het betekent ook dat je baby voortdurend nieuwe informatie aan het verwerken is.
Wanneer de hoeveelheid prikkels te groot wordt of een baby onvoldoende tijd krijgt om tussendoor te rusten, kan dat zich uiten in onrust of huilen. Natuurlijk heeft huilen altijd verschillende mogelijke oorzaken en kun je niet ieder huiltje verklaren door prikkelverwerking. Maar het kan wel een extra manier zijn om naar het gedrag van je baby te kijken.
Je baby vertelt soms dat het genoeg is
Een baby hoeft niet te kunnen praten om duidelijk te maken dat hij even rust nodig heeft. Veel baby’s geven signalen af voordat ze echt overstuur raken, al zijn die signalen soms makkelijk te missen.
Je baby kan bijvoorbeeld wegkijken, zijn hoofd wegdraaien, minder oogcontact maken of onrustiger gaan bewegen. Sommige baby’s beginnen te wrijven in hun gezicht, worden sneller huilerig of lijken ineens niet meer geïnteresseerd in speelgoed of contact.
Dat betekent niet dat ieder wegkijkmoment een teken van overprikkeling is. Misschien heeft je baby gewoon iets anders gezien dat interessanter is. Het gaat vooral om het totaalplaatje en om het leren herkennen van het gedrag van jouw eigen kind.
Wanneer je leert letten op deze kleine veranderingen, kun je soms al eerder merken dat je baby behoefte heeft aan rust. Misschien helpt het om naar een rustigere ruimte te gaan, het licht wat te dimmen of gewoon even samen op de bank te zitten zonder dat er van alles gebeurt.
En soms is dat precies wat je baby nodig had.
Kennis verandert de manier waarop je naar gedrag kijkt
Misschien is dit wel de grootste reden waarom kennis van prikkelverwerking het ouderschap makkelijker kan maken. Je hoeft gedrag niet altijd meteen te zien als iets dat opgelost moet worden.
Een baby die huilt, is niet per definitie een baby waarbij iets mis is. Een baby die wegkijkt wanneer iemand tegen hem praat, is niet automatisch ongezellig of ongeïnteresseerd. Een kind dat na een drukke dag sneller boos of verdrietig wordt, doet dat niet noodzakelijk omdat het niet wil luisteren.
Wanneer je begrijpt dat de omgeving invloed kan hebben op hoe een kind zich voelt en gedraagt, ontstaat er meer ruimte om nieuwsgierig te kijken naar wat erachter zit.
Misschien is je baby niet lastig.
Misschien is hij moe van alle indrukken.
Misschien is je kind niet dwars.
Misschien is de dag gewoon erg druk geweest.
Dat betekent natuurlijk niet dat je ieder gedrag kunt verklaren met prikkelverwerking. Kinderen zijn geen rekensom waarbij je precies kunt uitrekenen hoeveel prikkels er binnenkomen en wanneer het te veel wordt. Maar kennis over prikkelverwerking kan wel helpen om meer mogelijke verklaringen te zien.
En soms maakt alleen dat al een groot verschil.
Je hoeft je baby niet tegen alle prikkels te beschermen
Wanneer ouders voor het eerst lezen over prikkelverwerking, bestaat het risico dat ze juist extra voorzichtig worden. Moet de televisie nu altijd uit? Is visite te druk? Mag je wel naar de stad met een baby?
Gelukkig hoeft dat helemaal niet.
Je baby hoeft niet op te groeien in een stille kamer zonder geluiden, mensen en nieuwe ervaringen. De wereld ontdekken hoort bij de ontwikkeling. Nieuwe geluiden, gezichten, bewegingen en situaties zijn allemaal ervaringen waar een kind van kan leren.
Het gaat niet om het vermijden van prikkels, maar om het leren herkennen van de behoefte aan een goede balans. Na een drukke activiteit kan rust prettig zijn. Na een ochtend vol nieuwe indrukken heeft je baby misschien behoefte aan een rustig moment. En sommige dagen kunnen nu eenmaal drukker zijn dan andere.
Ook hierin geldt weer dat ieder kind anders is. De ene baby slaapt rustig door terwijl er op een verjaardag tien mensen door elkaar praten. Een andere baby raakt na een halfuur al zichtbaar moe van alle indrukken. Geen van beide is verkeerd.
Rust is óók een onderdeel van ontwikkeling
We zijn soms zo bezig met wat kinderen allemaal moeten ontdekken en leren, dat we bijna vergeten dat rust ook belangrijk is. Een baby hoeft niet ieder wakker moment iets nieuws te zien of te doen.
Juist wanneer je even niets aanbiedt, krijgt je baby de ruimte om zelf om zich heen te kijken. Misschien ligt hij op zijn speelkleed en kijkt hij naar zijn handen. Misschien volgt hij een lichtvlek op de muur of luistert hij naar een geluid in huis.
Ook dat zijn ervaringen.
Je hoeft niet voortdurend in te grijpen met een speeltje, een liedje of een nieuwe activiteit. Soms is het mooiste wat je kunt doen juist even kijken wat je baby zelf doet.
Dat kan voor ouders best lastig zijn. We willen graag iets bijdragen. Helpen. Stimuleren. Zorgen dat onze kinderen zich ontwikkelen. Maar ontwikkeling ontstaat niet alleen doordat wij iets aanbieden. Baby’s ontdekken ook ontzettend veel zelf.
Het helpt je om eerder te herkennen wat je baby nodig heeft
Naarmate je meer weet over prikkelverwerking, ga je misschien bepaalde patronen herkennen. Je merkt bijvoorbeeld dat je baby aan het einde van de middag sneller onrustig wordt, of dat een druk bezoek gevolgd wordt door een moeilijk slaapmoment. Misschien zie je dat je baby juist veel rustiger is wanneer je hem na een wandeling eerst even de tijd geeft om tot rust te komen.
Die patronen zijn niet altijd meteen duidelijk. Soms helpt het om een paar dagen bewust te observeren. Wat gebeurde er voordat je baby onrustig werd? Hoe lang was hij wakker? Hoe druk was de omgeving? Was er veel geluid of waren er veel mensen?
Door daar nieuwsgierig naar te kijken, leer je steeds meer over wat voor jouw kind werkt.
Dat geeft je geen garantie dat je baby nooit meer huilt of altijd makkelijk in slaap valt. Helaas bestaat die handleiding nog steeds niet. Maar het kan wel helpen om minder machteloos te voelen wanneer je baby ineens onrustig wordt.
Je hebt meer mogelijkheden om te kijken naar wat er speelt.
Ook jouw eigen rust speelt een rol
Baby’s ontwikkelen zich niet los van de mensen om hen heen. Wanneer jij als ouder voortdurend haast hebt, gestrest bent of zelf overprikkeld raakt, kan het soms lastiger zijn om rustig te kijken naar wat je baby nodig heeft.
Dat is geen reden om jezelf vervolgens nóg iets extra’s op te leggen. Niemand kan de hele dag ontspannen en geduldig zijn. Maar het is wel goed om te beseffen dat prikkelverwerking niet alleen iets van je baby is.
Misschien merk je dat je zelf na een drukke dag ook minder geduld hebt. Dat je sneller geïrriteerd raakt van geluid of behoefte hebt aan stilte. Dan is het misschien niet zo gek dat je baby na een hele middag op een drukke verjaardag ook even tijd nodig heeft om weer tot rust te komen.
Soms helpt het om de verwachtingen voor jezelf en je kind iets naar beneden bij te stellen. Niet iedere dag hoeft vol activiteiten te zitten. Niet ieder uitstapje hoeft afgemaakt te worden omdat je nu eenmaal kaartjes hebt gekocht. Soms is eerder naar huis gaan gewoon de beste keuze.
Kennis zorgt niet voor perfecte oplossingen, maar wel voor meer begrip
Dat is uiteindelijk misschien wel de kern van alles. Kennis van prikkelverwerking zorgt er niet voor dat je altijd weet waarom je baby huilt. Het geeft je ook geen magische oplossing voor moeilijke avonden, korte slaapjes of een baby die na een drukke dag ontroostbaar lijkt.
Wat het wel kan doen, is je helpen om anders te kijken.
In plaats van alleen te zoeken naar wat er mis is, kun je ook kijken naar wat je kind die dag allemaal heeft meegemaakt. Welke indrukken zijn er binnengekomen? Was er genoeg tijd voor rust? Laat je baby misschien al signalen zien voordat hij echt overstuur raakt?
Hoe beter je jouw eigen kind leert kennen, hoe makkelijker het vaak wordt om daarop af te stemmen. En precies daar ligt misschien wel de grootste winst.
Je hoeft niet alles te weten.
Je hoeft niet ieder signaal meteen te begrijpen.
Maar hoe meer je begrijpt van de manier waarop je baby de wereld om zich heen ervaart, hoe meer vertrouwen je kunt krijgen in het zoeken naar wat hij op dat moment nodig heeft.
Meer leren over prikkelverwerking en de signalen van je baby?
Prikkelverwerking is één van de onderwerpen die aan bod komt in de Interactie met je baby training. In deze training leer je bewuster kijken naar de ontwikkeling en signalen van je baby en krijg je praktische handvatten om beter aan te sluiten bij wat jouw kind nodig heeft.
Je leert onder andere meer over de manier waarop baby’s communiceren, hoe je signalen kunt herkennen, welke rol hechting en interactie spelen en hoe je rekening kunt houden met de behoefte aan activiteit én rust. De training is bedoeld om je niet nog meer regels te geven over wat je allemaal zou moeten doen, maar juist om je meer inzicht te geven in wat er achter het gedrag van je baby kan zitten.
Want soms begint beter begrijpen niet met een oplossing.
Soms begint het gewoon met een andere vraag.
Niet: waarom doet mijn baby zo? Maar: wat probeert mijn baby mij misschien te vertellen?
UItgelichte afbeelding: Shutterstock
